Trump en Iran, en het graf van Khomeiny

Vergeet de Iraniërs niet in jullie onderhandelingen!  smeekte een opinieartikel in The New York Times op 12 april . Jullie – de onderhandelaars van president Trump die die dag in Oman in de slag waren gegaan met de afvaardiging van Iran over het omstreden Iraanse nucleaire programma. Ik durf niets te voorspellen over de uitkomst van die vooralsnog indirecte gesprekken: een akkoord of Amerikaans-Israëlische bommen op Iraanse nucleaire installaties. Maar wél dit: de Iraniërs, dat wil zeggen de burgers en hun veelgeschonden rechten, zullen  geen enkele rol spelen in deze onderhandelingen. Al in zijn eerste termijn maar zéker in de eerste drie maanden van zijn tweede heeft Trump overduidelijk gemaakt dat hij daarin niet is geïnteresseerd. Trump is een sterkemannenvriend: Kim Jong-un van Noord-Korea, Poetin natuurlijk en, verrassender misschien, ,,ik heb geweldige betrekkingen met een man genaamd Erdogan”, Turkijes toenemend autoritaire leider.     Hoewel ik me niet kan voorstellen dat de Iraanse opperste leider ayatollah Ali Khamenei in dit rijtje hoort.

Hoe zijn de eerste onderhandelingen tussen de Amerikaanse Midden-Oostengezant Steven Witkoff en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Aragchi gegaan? Dat is erg onduidelijk. In een eerste reactie beschreef het Witte Huis  ze als ,,erg positief en constructief”, en Aragchi had ,,een atmosfeer van wederzijds respect” geproefd.  Trump zelf zei dat het wel ,,okay” ging. Maar twee dagen later, toen  hij was geïnformeerd dat de volgende ronde op 19 april  zou plaatshebben, duurde het hem al te lang; vergeet niet dat Trump alweer meer dan een maand geleden Khamenei per brief twee maanden de tijd heeft gegeven.  Die zijn bijna voorbij.

Het is ook onduidelijk waar de Amerikanen naar toe willen.  Ja, dat Iran geen atoombom kan bouwen. Witkoff suggereerde vrijdag 11 april in een vraaggesprek met The Wall Street Journal dat Washington verreikende controle van het Iraanse nucleaire programma eist maar niet uit is op ontmanteling van het hele Iraanse verrijkingsprogramma. Tegen Fox News zei hij maandag  dat ze ,,niet  hoeven te verrijken boven de 3.67 procent”. Dat is genoeg voor civiele kernreactoren en conform het nog bestaande nucleaire akkoord van 2015 (dat ,,slechtste akkoord ooit” waaruit Trump in 2018 is gestapt). Vandaag verrijkt Iran tot 60 procent, bijna hoog genoeg voor atoomwapens mocht Khamenei daartoe besluiten.  

Maar de volgende dag meldde Witkoff op X/Twitter dat een nieuw akkoord onmogelijk is zonder dat Iran ,,zijn nucleair verrijkings- en wapenprogramma stopzet en elimineert”.  ,,Dat is wat president Trump me heeft gevraagd te doen.”

Is dat zo? In elk geval hameren Amerikaanse – en Israëlische – haviken  daarop. Trumps nationale veiligheidsadviseur Mike Waltz bijvoorbeeld, die daarbovenop heeft geëist dat Iran zijn raket- en dronesprogramma schrapt en alle steun voor bevriende milities in de regio staakt.  Maar het is ondenkbaar dat Iran   zou instemmen met wat opeens wel het ‘Libië-model’ wordt genoemd. Dat is de complete nucleaire ontwapening waartoe toenmalig Libische leider Gaddafi in 2003 besloot, uit angst dat Amerika na Irak ook Libië zou overweldigen.  In 2011 sneuvelde Gaddafi in de  zogeheten Arabische lente.

Had zijn nucleaire programma Gaddafi  voor dat lot gevrijwaard? In elk geval wil het Iraanse regime koste wat het kost overleven. De concessie die president Obama voor het nucleaire akkoord van 2015 deed was juist instemming met het Iraanse (civiele) verrijkingsprogramma. Onderhandelingen met Iran hadden jarenlang vastgezeten op de eis van stopzetting van verrijking, waartegenover Teheran met name onderstreepte dat het nucleaire non-proliferatieverdrag verrijking toestaat.

Toch schuiven er interessante zaken in Teheran. Nee, niet dàt.  Maar wie had gedacht dat de opperste leider er geen bezwaar meer tegen zou maken als Amerikaanse investeerders de Iraanse markt opgaan? Hij heeft alleen problemen  met ,,hun complotten en foute beleid”. Dat heeft president Pezeshkian gezegd, en die zou dat echt niet zeggen als het niet waar zou zijn. Het verklaart ook het opiniestuk in The Washington Post van minister Aragchi  – ik denk niet dat er al eerder een Iraanse minister in een Amerikaanse krant heeft geschreven – waarin hij stelt dat de Iraanse economie een ,,biljoen-dollar kans” biedt aan ,,Amerikaanse ondernemingen”.  Dat moet natuurlijk de zakenman Trump, de grote dealmaker, verleiden tot een aanvaardbare nucleaire deal. 

Maar bedrijven van de Grote Satan welkom in Iran! Ayatollah Khomeiny, de grote gids van de Iraanse islamitische revolutie, draait zich om in zijn graf.

Ik ben erg benieuwd hoe de onderhandelingen verder gaan lopen.